रित्तो हात र भरिएको मन

काठमाडौँको एक साँघुरो डेरामा बस्ने मायाको जीवन 'अपूर्णता' को पर्याय बनेको थियो। गाउँबाट सहर आएकी उनी, स्नातक सकेर ठूलो जागिर खाने सपना देख्थिन। तर वास्तविकता निकै क्रूर थियो। केही वर्षको प्रेम सम्बन्ध धोकामा टुङ्गिएको थियो, बुवाको स्वास्थ्य बिग्रँदै गएको थियो, र कैयौँ अन्तर्वार्ता दिँदा पनि उनले एउटा सामान्य जागिर पाउन सकेकी थिइनन्।

एक रात, ऐना हेर्दै गर्दा उनलाई लाग्यो— "यो अनुहारमा अब कहिल्यै हाँसो फर्किने छैन। म यो समाजका लागि बोझ मात्र हुँ।" उनले जिन्दगीबाट हार खाने (आत्मसमर्पण गर्ने) सोच बनाइसकेकी थिइन तर भोलिपल्ट बिहान, उनले एउटा अनौठो दृश्य देखिन्। बाटोको छेउमा खुट्टा नभएका एक व्यक्ति ह्वीलचेयरमा बसेर साना बालबालिकाहरूलाई चित्रकला सिकाइरहेका थिए। उनको अनुहारमा कतै निराशा थिएन, बरु एउटा अनौठो चमक थियो। माया उनीकहाँ पुगिन् र सोधिन्, "दाइ, तपाईंसँग त शरीरका महत्त्वपूर्ण अंग नै छैनन्, तैपनि तपाईं कसरी यति खुसी हुन सक्नुहुन्छ? म त सबलाङ्ग भएर पनि मरेतुल्य भएकी छु।" ती कलाकारले मुस्कुराउँदै एउटा खाली क्यानभास देखाए र भने, "नानी, यो क्यानभास रित्तो छ भन्नुको अर्थ यो काम नलाग्ने होइन। यसको अर्थ हो— यसमा तिमीले आफ्नो इच्छा अनुसारको रङ्ग भर्न सक्छौ। मेरो खुट्टा छैनन्, तर मसँग हात र कल्पना शक्ति छ। तिमी जे गुमायौ त्यसको हिसाब मात्र गरिरह्यौ भने तिमी सधैँ रित्तो हुनेछौ। तर जे बाँकी छ त्यसको प्रयोग गर्न थाल्यौ भने तिमी संसारकै धनी बन्नेछौ।" मायाले त्यो दिन एउटा ठूलो पाठ सिकिन्: सामाजिक मर्यादा र सफलताको परिभाषा अरूले होइन, आफैँले कोर्नुपर्छ।

उनले आफ्नो जीवनमा ल्याएका तीन परिवर्तनहरू:

१. स्वीकारोक्ति (Acceptance): उनले स्वीकार गरिन् कि विगतमा भएका गल्ती र असफलताले उनलाई कमजोर होइन, अनुभवी बनाएका छन्। उनले ती मानिसहरूलाई माफ गरिन् जसले उनलाई दुःख दिएका थिए।

२. सानो सुरुवात (Micro-steps): ठूलो जागिरको मात्र आश नगरी उनले घरमै बसेर टोलका बच्चाहरूलाई ट्युसन पढाउन र अनलाइन मार्फत भाषा अनुवाद (Translation) को काम गर्न थालिन्। यसले उनलाई आर्थिक रूपमा थोरै भए पनि राहत दियो र आत्मविश्वास बढायो।

३. सामाजिक उत्तरदायित्व: उनले बुझिन् कि आफू जस्तै निराश अरू धेरै युवतीहरू छन्। उनले एउटा सानो 'सपोर्ट ग्रुप' बनाइन् जहाँ महिलाहरू आफ्ना मनका कुरा साटासाट गर्थे। अरूको दुःख सुन्दा उनलाई महसुस भयो कि उनी एक्लो थिइनन्।

दुई वर्षपछि, माया आज एउटा प्रतिष्ठित सामाजिक संस्थामा परामर्शदाता (Counselor) छिन्। उनी भन्छिन्, "जिन्दगी एउटा किताब जस्तै हो, एउटा खराब अध्याय (Chapter) को अर्थ पूरै किताब खराब हुनु होइन। पाना पल्टाउँदै जानुपर्छ, नयाँ कथाहरू अझै लेखिन बाँकी नै हुन्छन्।"

यो कथाले हामीलाई सिकाउँछ कि— "जीवन त्यतिबेला समाप्त हुँदैन जब समस्या आउँछन्, जीवन त त्यतिबेला समाप्त हुन्छ जब हामी समस्यासँग लड्न र आफूलाई बदल्न छोडिदिन्छौँ।"

तपाईंको जीवनको त्यो 'रित्तो क्यानभास' मा आज कुन रङ्ग भर्ने सोच्नुभएको छ?

मिति २०८३ साल बैशाख १७ गते विहिबार